Kinh nghiệm viết sách

Như các bạn đã biết, năm 2011 tôi đã phát hành cuốn sách đầu tiên của mình về phần mềm Pro/ENGINEER và được đông đảo bạn đọc ủng hộ (đã bán được 900 cuốn, chưa kể số lượng bị photo bán lại). Không phải là một người viết sách chuyên nghiệp nên có thể cách làm của tôi chưa thật sự hoàn hảo nhưng tôi rất vui khi được chia sẻ với các bạn những kinh nghiệm bản thân về việc viết một cuốn sách hướng dẫn phần mềm tin học. Mong rằng trong tương lai sẽ có nhiều hơn nữa những cuốn sách tương tự từ anh em đồng đạo để việc học và ứng dụng phần mềm cơ khí ở Việt Nam ngày càng phát triển hơn.

1. Mục đích

Đầu tiên bạn cần xác định xem mục đích viết sách của mình là gì ? Xin nói luôn là nếu viết để chia sẻ kinh nghiệm với cộng đồng và nâng cao uy tín cá nhân thì rất tốt nhưng nếu viết để kiếm tiền thì e là các bạn sẽ thất vọng vì việc viết một cuốn sách chất lượng sẽ tiêu tốn rất nhiều tâm huyết và chi phí cơ hội vô cùng lớn chưa để bạn phải đầu tư một khoảng tiền tương đối lớn để đưa sách đến tay độc giả. Tôi nói điều này không phải để hù các bạn mà chỉ để các bạn chuẩn bị tâm lý để đối đầu với những khó khăn khi bắt đầu công việc đầy thử thách nhưng cũng rất thú vị này.

Cá nhân tôi, sau 7 năm gắn bó với Pro/ENGINEER tôi quyết định chuyển sang Cimatron (do công việc yêu cầu). Chừng ấy năm gắn bó với Pro/ENGINEER, từ chỗ không biết gì đến lúc có thể đi dạy và hỗ trợ kỹ thuật cho phần mềm này là một quãng đường dài. Trên quãng đường đó, tôi học được nhiều điều hay từ những bậc đàn anh đi trước cũng như không ngần ngại chia sẻ với thế hệ đi sau. Dù trước đây tôi đã tham gia diễn đàn, giải đáp thắc mắc cũng như viết nhiều bài tut cho anh em đồng đạo nhưng tôi vẫn muốn có một thứ gì đó trang trọng hơn, ý nghĩa hơn với bản thân và với cộng đồng. Đây chính là lí do tôi khởi động lại dự án viết một cuốn sách về Pro/ENGINEER, xem như một món quà tôi gửi đến cộng đồng. Nói một cách vui vẻ thì xem như tôi quyết định sinh một đứa con tinh thần với nàng Pro/ENGINEER trước khi cưới em Cimatron

Bia sach ProE

2. Thực hiện

Viết

Đây là bước quan trọng nhất. Đầu tiên, bạn phải xác định sách bạn viết gồm những nội dung gì, hướng đến đối tượng người đọc nào, phương pháp viết ra sao để từ đó lên kế hoạch viết phù hợp (chuẩn bị tài liệu, bài tập thực hành…). Nói thì dễ nhưng đến lúc bắt tay vào làm,bạn sẽ thấy nó khó vô cùng.

  • Cái khó đầu tiên là văn nói khác văn viết. Khi nói chuyện, giảng bài bạn nói sao cũng được nhưng khi viết thì phải chỉnh chu, đàng hoàng. Sách bán ra thị trường mang đến uy tín hay tai tiếng cho bạn cũng chính là từ những câu chữ bạn viết ra.
  • Cái khó tiếp theo là việc trình bày sao cho dễ hiểu nhất. Nhớ rằng bạn viết cho người khác đọc và họ không biết rõ mọi thứ như bạn. Do đó, hãy luôn đặt mình vào vai trò người đọc để viết.
  • Cái khó thứ ba là phải lường trước mọi tình huống khi viết, chú trọng tính logic của vấn đề. Thật là dở tệ nếu như người đọc được hướng dẫn cùng một thao tác đến hai lần trong khi có những cái bạn bắt buộc họ đương nhiên phải biết.

Khi viết sách Sử dụng PRO/ENGINEER hiệu quả hơn, tôi không ít lần ngồi cả 2,3 tiếng đồng hồ chỉ với một câu văn hay một cái ảnh capture từ màn hình. Viết xong đọc lại thấy sượng miệng, trùng lặp từ ngữ là tôi viết lại. Hình chụp rồi nhưng góc độ không hợp lí, tỉ lệ không cân xứng cũng phải chụp lại. Bây giờ nếu ai chỉ vào bất kì câu văn hay hình ảnh  nào trong cuốn sách của tôi và hỏi tôi về lịch sử của nó tôi đều có thể trả lời được vì tôi không làm một cái gì vô ý cả. Dẫu biết rằng nhiều khi người đọc cũng không quá xét nét hoặc không thể hiểu hết tâm ý của mình nhưng trách nhiệm của một người viết sách buộc tôi phải làm như vậy. Tôi luôn quan niệm có thể người dùng không hài lòng nhưng mình phải tuyệt đối hài lòng với những gì mình làm.

Một điều quan trọng nữa là hãy chú ý những gì liên quan đến bản quyền nếu như bạn trích dẫn hay sử dụng nội dung của những tài liệu khác. Điều này thể hiện sự tôn trọng của bạn với các tác giả khác cũng như giúp bạn tránh được những phiền hà về sau. Tôi biết việc này chưa được coi trọng đúng mực ở Việt Nam và nhiều khi bạn muốn thực hiện nó cũng không phải dễ. Điển hình là khi tôi dùng bản vẽ lắp trong một cuốn sách Vẽ Kỹ Thuật nước ngoài để dựng hình, tôi đã email qua nhà xuất bản bên đó để xin phép và họ trả lời tôi tức thì, hỏi cụ thể về những việc tôi sẽ làm. Sau khi biết việc tôi làm, họ đồng ý cho tôi dùng miễn phí  bản vẽ đó (chỉ trong vòng 1 ngày). Thế nhưng khi tôi muốn liên hệ với một nhà xuất bản ở VN để xin thông tin cá nhân của một tác giả hoặc ý kiến về việc sử dụng nội dung thì tôi lại chẳng thể liên hệ được. Thôi thì làm hết sức của mình, tôi chỉ biết ghi rõ tên sách, tác giả, nhà xuất bản và năm xuất bản mà thôi.

Bìa & Dàn trang

Bìa sách gây ấn tượng đầu tiên cho người đọc vì vậy đừng tiếc thời gian và chi phí để có được một bìa sách thật đẹp và nổi bật. Nếu không tự thiết kế được, bạn có thể lựa một vài hình ảnh liên quan đến phần mềm và nhờ người thiết kế dùm. Trường hợp của tôi khá thuận lợi vì có cô em út làm đồ học nên chỉ cần ra sức dụ dỗ (bột chiên, KFC, bánh kẹo…) là tôi có được một bìa sách hoàn toàn ưng ý😉

Thông thường bạn sẽ viết trên MS Word với khổ giấy A4 nhưng khi in ấn, phát hành thường chúng ta nên chọn khổ giấy nhỏ hơn (20.5 X 14.5) để tiện cho việc vận chuyển, bảo quản. Điều này có nghĩa là bạn phải dàn trang lại cho vừa với khổ giấy mới. Đây thực sự là một ác mộng với dạng sách có nhiều hình ảnh vì khi dàn trang, hình ảnh sẽ chạy lung tung.

Kinh nghiệm của tôi là khi viết không dàn trang trước mà đợi sau khi viết hoàn chỉnh sẽ thuê người chuyên dàn trang thực hiện công việc này trên những phần mềm chuyên dụng (ví dụ như Adobe InDesign). Khi giao cho người dàn trang, chúng ta chỉ cần chú ý 2 việc :

  • Thứ nhất là bố cục và cách trình bày. Tiêu đề nào in đậm, tiêu đề nào in thường, font chữ bao nhiêu, canh trái phải thế nào, thụt đầu hàng mấy mm … tất cả phải thống nhất và trao đổi cụ thể với người dàn trang.
  • Thứ hai là hình ảnh. Tất cả hình ảnh phải được chụp và lưu thành file riêng chứ không được copy vào clipboard rồi dán vào Word. Chuẩn hình ảnh tốt nhất là TIF nhưng bạn có thể lưu dưới dạng JPG cũng được.

Sau khi dàn trang xong, bạn cần đọc lại bản thảo một lần nữa để phát hiện những sai sót (câu chữ, lỗi chính tả, đánh số hình ảnh…). Tốt nhất là đề nghị người dàn trang xuất ra dưới dạng PDF và bạn dùng chức năng Highlight & Note để đánh dấu lại những chỗ cần thay đổi. Hãy làm việc thật cởi mở với người dàn trang vì họ có kinh nghiệm, có thể tư vấn cho bạn một số cách trình bày nhìn bắt mắt hơn mà vẫn không làm thay đổi kết cấu hay dụng ý ban đầu của bạn.

Định giá bán

Giá bán ảnh hưởng đến 2 vấn đề : lợi nhuận kinh tế và uy tín cá nhân. Vậy tôi định giá bán sách của tôi như thế nào ?

Tôi có thể nói một cách kiêu ngạo là sách tôi viết ra có chất lượng vượt hơn hẳn so với những cuốn sách đang được lưu hành. Ban đầu tôi cũng muốn hét một cái giá thật cao nhưng cuối cùng, tôi chỉ để giá cao hơn giá thị trường khoảng 15% mà thôi. Khi sách phát hành, tôi thậm chí còn bán giá hữu nghị cho các bạn bè mua trực tiếp. Nhiều bạn bè hiểu được giá trị của sách cũng như biết được tâm huyết và thái độ làm việc nghiêm túc của tôi đã hỏi sao lại bán rẻ thế. Có nhiều nguyên nhân :

  • Thứ nhất, ngay ban đầu khi viết sách này tôi đã xác định không viết vì tiền mà vì đam mê và vì muốn cống hiến cho cộng đồng, một cách để tôi tri ân những anh em đồng đạo và không có số tiền nào có thể qui đổi được lý tưởng của tôi.
  • Thứ hai, sự tận tâm của tôi thì tôi biết, gia đình tôi biết, một số bạn bè tôi biết nhưng xã hội này không biết. Khi phát hành rộng rãi ra thị trường, tôi buộc phải đối mặt với thực tế là người tiêu dùng Việt Nam thích cân đo giá trị dựa trên “phần cứng” cân đo được. Cụ thể, nếu sách tôi viết có số trang tương tự như một sách khác nhưng giá mắc gấp đôi thì sách của tôi sẽ bám kệ hơi bị lâu trước khi bị đem đi thanh lý.
  • Thứ ba, tôi không muốn sách của mình bị photo rồi bán tràn lan hoặc thậm chí scan và tung lên trên mạng. Nếu tôi định giá quá cao thì khả năng xảy ra chuyện này là rất lớn. Không dám có ảo tưởng sẽ góp phần giáo dục người dân Việt Nam ý thức tôn trọng bản quyền nhưng không muốn trở thành người tiếp tay cho hành động này. Thế nhưng, dù tôi bán rất rẻ nhưng chuyện này cũng đã xảy ra.

Thật ra đã có lúc tôi tính làm như thầy Thực, tức là không phát hành rộng rãi ra ngoài thị trường mà chỉ in và bán số lượng hạn chế cho những người có nhu cầu và tất nhiên là giá sẽ rất cao. Cách làm này có lợi là chi phí ban đầu nhỏ, không phải lo vấn đề tồn kho. Khi gặp phải những vấn đề về khó khăn trong việc in ấn và phát hành tôi đã tính đến phương án này nhưng rồi cuối cùng tôi vẫn chọn cách phát hành rộng rãi với giá rẻ để đến được tay của mọi người dễ dàng hơn.

Xin giấy phép & In ấn

Nếu bạn muốn phát hành rộng rãi thì đây là một khâu bắt buộc. Theo đúng trình tự, họ sẽ đọc bản thảo của bạn để chắc rằng nội dung bạn viết ra không có gì trái với pháp luật Việt Nam sau đó thêm một số thủ tục hành chính nữa để bạn có được giấy phép. Chuyện này nói ra dài dòng nên tôi không bàn chi tiết ở đây.

Sau khi đã có giấy phép bạn bắt đầu việc chọn nhà in, chọn giấy và in. Đây là lúc bạn phải quyết định xem in bao nhiêu cuốn và giá bán mỗi cuốn sách là bao nhiêu. Số lượng phát hành phổ biến thường dao động trong khoảng 500 – 1000 cuốn. Càng in nhiều thì chi phí đơn vị trên mỗi bản in càng rẻ. Tuy nhiên, nếu in nhiều thì nguy cơ tồn kho cũng nhiều nếu như sách chất lượng không cao hoặc làm không tốt khâu phát hành, đó là chưa kể đến việc sách bị đem đi photo bán lại.

Việc làm CD kèm theo sách của khá đơn giản. Chỉ cần chuẩn bị nội dung và thuê dịch vụ ghi đĩa (nếu số lượng lớn). Với giá 3k/đĩa, bạn sẽ có 1000 đĩa được dán nhãn chỉ trong vòng chưa đến 2 ngày.

Sach va dia

Phát hành

Đây có lẽ là khâu đau đầu nhất mà tôi không lường trước lúc bắt đầu viết sách vì hồi xưa có người hứa giúp tôi vụ án này nhưng sau đó thì điện thoại người đó không đổ chuông khi tôi gọi. OK, tự làm thôi ! Trước tiên phải giới thiệu thông tin về sách trên blog cá nhân và cộng đồng cơ khí & vật liệu Meslab và cho mọi người download về đọc trước một chương trong sách. May mắn là tôi có uy tín trong cộng đồng và được mọi người ủng hộ nên mọi chuyện diễn ra khá suông sẻ. Về kênh phân phối, tôi áp dụng đồng thời cả bốn kênh phân phối như sau :

  • Bán trực tiếp cho bạn đọc qua đường bưu điện. Cách này khá đơn giản và hữu hiệu. Ngoài trừ việc phải ra bưu điện thường xuyên, mọi cái đều ổn : sách ship đi cả nước, nhanh chóng, thuận tiện. Để việc giao dịch thuận tiện, bạn hãy mở tài khoản ở một vài ngân hàng phổ biến và chú ý việc chuyển phát sách để chắc chắn rằng người mua sẽ nhận được sách sau khi chuyển tiền. Cái này rất quan trọng vì nó ảnh hưởng đến uy tín của bạn.
  • Nhờ cộng đồng phân phối giúp. Nói đến đây, tôi phải gửi lời cám ơn chân thành đến cộng đồng Meslab, các thầy giáo của tôi ở trường ĐH.SPKT và anh em ở trung tâm Tinh Việt. Các thầy và anh em đã ủng hộ rất nhiệt tình nên đây cũng là kênh phát hành có số lượng tiêu thụ nhiều nhất.
  • Kết hợp với 1 số website bán hàng trực tuyến. Cách làm này cũng khá đơn giản nhưng không mấy hữu hiệu vì sách của bạn sẽ nhanh chóng rời khỏi trang nhất của các website này và khó có cơ hội được người dùng kiếm ra được sách nếu như họ không có chủ ý ngay từ ban đầu.
  • Phát hành tại các nhà sách. Đây là cách khó nhất và lâu thu hồi vốn nhất nhưng là cách bài bản nhất để phát hành một cuốn sách đến đông đảo bạn đọc. Tôi nói khó nhất vì bạn phải tự liên hệ với từng nhà sách để kí gửi sách (hồi đầu cứ tưởng giao đến cho một nhà sách thì trong hệ thống sẽ tự phân phối đến các nhà sách trong cùng hệ thống). Nhà sách bán rất nhiều sách và đa phần mọi thứ đã vô qui củ, mình chân ướt chân ráo đến nơi đâu có hiểu cái chi, nào là kí gửi, hóa đơn, chiết khấu, thanh toán …. Với dân kỹ thuật thì những thứ này vô cùng nan giải. Chưa hết, bạn giao sách không có nghĩa là nhận được tiền ngay. Bạn cứ chờ đó cho họ bán, chừng nào bán hết hoặc đến kì thanh toán thì bạn sẽ nhận được 60% số tiền (tính theo giá bìa). Và tất nhiên bạn phải xuất hóa đơn, đóng thuế, bla bla bla … Đọc đến đây, còn bạn nào có ý định viết sách kiếm tiền không, nếu như bạn không phải là người viết chuyên nghiệp có thể cho ra hàng chục đầu sách trong một năm và có hệ thống phân phối rộng khắp, có thể gối đầu công nợ hàng năm

PHS 2

PHS

3. Lời kết

Sau sáu tháng trời ròng rã với biết bao công sức, trăn trở, lo lắng cuối cùng thì tôi cũng phát hành được 1 cuốn sách. Tôi rất vui vì đã thực hiện được ước mơ của mình và xem như góp thêm được một phần công sức cho cộng đồng. Các bạn thấy ngoài tâm huyết và chuyên môn tôi đâu có gì vậy mà vẫn đưa sách đến được tay của mọi người.  Đó chính là nhờ vào sự giúp đỡ rất nhiệt tình của những người thầy, người bạn và cả những người mà tôi chưa từng quen biết trước đây. Xin một lần nữa chân thành cám ơn mọi người đã luôn ở bên cạnh tôi trong suốt quá trình làm việc. Thời gian sắp tới, nếu thu xếp được thời gian và công việc có thể sẽ tiếp tục làm phiền mọi người (^_^)

  1. Doan Bui Minh The
    26/12/2013 at 23:00

    Chuc mung anh Khuong nhe !
    Em gio dang lam chu yeu nghien ve Inventor ! Lau lam roi khong dung lai Pro-E

  2. 10/02/2014 at 20:34

    Chào anh Khương, trước đây em cũng có ý định viết một cuốn sách hướng dẫn “THIẾT KẾ KHUÔN DẬP LIÊN HỢP” nhưng sau khi đọc bài của anh thì em suy nghĩ lại. Chúc anh công tác tốt và có thêm nhiều đầu sách bổ ích cho cộng đồng cơ khí Việt.

  3. 10/10/2015 at 20:56

    Cảm ơn anh. Đọc bài viết của anh giúp em hiểu ra được nhiều điều..

  4. 05/05/2016 at 14:13

    có còn tồn kho cuốn nào ko anh ơi, bán em một cuốn

    • 06/05/2016 at 08:46

      Còn hơn chục cuốn để ở nhà làm kỷ niệm. Em muốn mua thì anh bán cho🙂

  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: